Działalność Koła: Tereny Łowieckie



Sudecka Kraina Łowiecka

Regionalizacja przyrodniczo-leśna (T. Trampler i wsp., 1990) dzieli terytorium naszego kraju na 8 krain, 59 dzielnic oraz 149 mezoregionów.

W "Encyklopedii PWN" (1998 rok) czytamy: Kraina przyrodniczo-leśna to duży obszar kraju o zbliżonych warunkach fizjograficznych, w którego obrębie najlepiej się rozwija pewien typ siedliskowy lasu. Podział kraju na krainy przyrodniczo-leśne ułatwia organizację gospodarstwa leśnego opartego na podstawach przyrodniczych i ekonomicznych.

Aczkolwiek w literaturze łowieckiej spotykaliśmy się już wcześniej z pojęciem krainy łowieckiej, to oficjalnie zostały one powołane dopiero Uchwałą nr 64 Naczelnej Rady Łowieckiej z dnia 17 grudnia 1997 roku w sprawie krain łowieckich. Naczelna Rada Łowiecka, działając na podstawie §5 Statutu PZŁ, realizując uchwałę XVII Krajowego Zjazdu Delegatów PZŁ, pozostając w zgodzie z wymogami ochrony środowiska, rolnictwa i leśnictwa, mając na względzie konieczność zróżnicowania zasad gospodarowania populacjami zwierzyny w poszczególnych regionach kraju w zależności od warunków przyrodniczych, biorąc pod uwagę dokonaną próbę regionalizacji hodowli jeleni w kraju oraz brak badań naukowych dotyczących geograficznego zróżnicowania przyrodniczych warunków gospodarki łowieckiej, postanawia przyjąć regionalizację przyrodniczo-leśną Tramplera (z pominięciem dzielnic i mezoregionów) jako regionalizację łowiecką (krainy łowieckie). Oto ustalone nazwy krain łowieckich:

      I. Bałtycka,
      II. Mazursko-Podlaska,
      III. Wielkopolsko-Pomorska,
      IV. Mazowiecko-Podlaska,
      V. Śląska,
      VI. Małopolska,
      VII. Sudecka,
      VIII. Karpacka.

Granice Sudeckiej Krainy Łowieckiej obejmują rozległe tereny Dolnego Śląska i Opolszczyzny, a dokładniej obszary administrowane łowiecko przez Okręgowe Rady Łowieckie w Legnicy, Wrocławiu, Jeleniej Górze, Wałbrzychu i Opolu. Tak więc należy uznać "sudeckość" tej całej krainy jedynie za symboliczną, pars pro toto od leżącego na wspomnianym obszarze masywu Sudetów, mającego szczególne znaczenie ogólnoprzyrodnicze. Nazwa Sudecka Kraina Łowiecka przetrwała już jednak kilkunastoletni okres w niezmienionym kształcie, a dobra i życzliwa współpraca okręgowych rad i zarządów PZŁ oraz wspólne osiągnięcia łowiecko-hodowlane pozwalają uzasadnić podtrzymanie tej tradycyjnej już nazwy pomimo wielu rozbieżności granicznych wynikających z dokumentów powołujących krainy łowieckie.



Sudecka Kraina Łowiecka

Myśliwi są bystrymi obserwatorami. Dawno już zauważyli, że na obszarze kraju poszczególne gatunki zwierzyny i ich odmiany nie występują jednolicie. Chętnie dzielili się spostrzeżeniami w tym względzie, lecz dopiero w latach dwudziestych naszego wieku zanotowano pierwsze poparte badaniami wypowiedzi pisemne. Po drugiej wojnie światowej ukazała się obszerniejsza praca na ten temat (Z. Kowalski, M. Sadzewicz, Polskie krainy łowieckie, Warszawa 1954), która zapoczątkowała różnorodne analizy zmierzające do określenia kompleksu czynników geograficznych, przyrodniczych i klimatycznych warunkujących łowiectwo. Wynikające z tych analiz podziały stały się podstawą do wytypowania regionów o zbliżonych parametrach, nazywanych roboczo krainami łowieckimi. Decydującą rolę w ocenie krain odgrywały kryteria łowieckie: liczebność pogłowia zwierzyny i jej jakość, na co z kolei wpływało środowisko bytowania. Charakterystyka środowiska obejmowała warunki klimatyczne, glebowe, rzeźbę terenu, rodzaj i zagęszczenie roślinności, akweny, a także penetrację ludzi oraz występujące szkodnictwo. Kraina łowiecka, zwana również krainą łowiecko-przyrodniczą, jest więc wydzielonym, stosunkowo jednorodnym obszarem o określonych cechach naturalnych. Jest to wyodrębniony nazwą makroregion łowiecki.



Sudecka Kraina Łowiecka - obwody łowieckie

Mimo iż granice krain co jakiś czas zmieniano, to do chwili obecnej Sudecka Kraina Łowiecka przetrwała kilkunastoletni okres w niezmienionym kształcie, a wojewódzkie ośrodki wchodzące w jej skład współpracowały ze sobą życzliwie. Dzięki temu nasza Kraina chlubi się niemałymi osiągnięciami, które zaowocowały uznaniem dla łowiectwa ze strony lokalnej społeczności.

Przyroda krainy

W grupie czynników geograficznych kształtujących klimat tego obszaru należy wymienić położenie w stosunku do kontynentów i oceanów, układ rzeźby terenu oraz formy użytkowania ziemi. Obszar Dolnego Śląska jest położony w zachodniej części kontynentu Eurazji, w odległości około 1000 km od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego i około 200÷300 km od brzegów Morza Bałtyckiego. Dla warunków klimatycznych zasadnicze znaczenie ma także strefowy układ głównych obszarów terenu Europy Zachodniej i Środkowej. Obszar Sudeckiej Krainy Łowieckiej leży w strefie przejściowej między oddziaływaniem klimatu morskiego i lądowego, dzięki czemu klimat jest na jej terenie łagodniejszy od klimatu w środkowej Polsce. Przede wszystkim ze względu na różnice w ukształtowaniu pionowym istnieją znaczne różnice temperaturowe. Również znaczące zróżnicowanie wysokości bezwzględnej Dolnego Śląska powoduje wytworzenie na górskiej części obszaru odrębnego klimatu o układzie piętrowym. O zróżnicowaniu skali mikroklimatycznej decyduje tu rodzaj pokrycia terenu (grunty orne, łąki, pastwiska, lasy, wody i tereny zurbanizowane). W świetle wieloletnich danych najwyższą temperaturę stycznia zanotowano w Otmuchowie i Głuchołazach (odpowiednio 0,8°C i 0,9°C na terenach nizinnych i od -1° C do -2°C w górach). Średnia temperatura stycznia obniża się wraz ze wzrostem wysokości, spadając do -4,8° C w Zieleńcu, -5,4°C na Śnieżniku i -7,1°C na Śnieżce. Podobnie zróżnicowane są wielkości rocznych opadów atmosferycznych, które wynoszą średnio na równinach 500÷700 mm, na pogórzu 800 mm i w górach 1000÷1600 mm. Jeżeli chodzi o pokrywę śnieżną to na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie pojawia się ona każdej zimy. Liczba dni jej zalegania wynosi przeciętnie 40÷50 na Nizinie Śląskiej, 60÷100 w niższych częściach gór, do 150÷200 w najwyższych partiach Sudetów. Maksymalna grubość pokrywy śnieżnej występuje w styczniu lub lutym, przy czym w wyższych partiach gór termin ten ulega przesunięciu na drugą połowę lutego lub nawet marzec. Maksymalna jej grubość sięga przeciętnie 10÷20 cm w części nizinnej i mocno rośnie w obszarze gór. Największe grubości pokrywy śnieżnej, przekraczające 1 m, występują w Karkonoszach, w Górach Izerskich, Górach Orfickich i Masywie Śnieżnika (Kwiatkowski, 1978). Tzw. Sudecka Kraina Łowiecka jest jednym z najbardziej urozmaiconych pod względem przyrodniczym obszarów Polski. Jest obszarem o bardzo zróżnicowanej geologii, strukturze glebowej, klimacie i sieci hydrologicznej. Rozlegle tereny nizinne, wyżyny oraz wyniesienia Przedgórza Sudetów sprawiają, że cały region ma wyjątkowe walory flory-styczne. Dotychczas stwierdzono tutaj występowanie około 1890 gatunków roślin naczyniowych, co stanowi 80% flory naszego kraju (Kącki, Dajok, Szczęśniak, 2003). Położenie geograficzne krainy, w tym głównie obszaru Dolnego Śląska, powoduje, że na jej terenie ważnym składnikiem roślinności są gatunki związane z wpływem łagodnego klimatu oceanicznego. Nieodłącznym elementem krajobrazu różnych rejonów tej krainy są zbiorowiska użytków zielonych, pól uprawowych, łąk i pastwisk, które wraz ze zmianami zachodzącymi w rolnictwie ulegają dużym przeobrażeniom. Na terenach objętych uprawą pól i łąk ponad 25% powierzchni krainy stanowią tereny leśne. Natomiast lesistość Sudetów i Przedgórza Sudeckiego wynosi 38%. Powyżej 800 m n.p.m. są to przede wszystkim bory świerkowe, poniżej lasy mieszane z przewagą drzew iglastych. Istotnym czynnikiem, który wpłynął na stan przyrody w najnowszej historii krainy, była zmiana intensywności gospodarki rolnej. Jeszcze przed II wojną światową w Sudetach pola orne sięgały do około 800 m n.p.m. W latach 60., a następnie 80. XX wieku nastąpił nagły spadek intensywności gospodarki rolnej i znaczne obniżenie liczby ludności wiejskiej w rejonie Sudetów. Spowodowało to obecnie przesunięcie działalności rolniczej o około 200 m niżej, czyli przeciętnie do 600 m n.p.m.

Charakteryzując bardziej szczegółowo Sudecką Krainę Łowiecką pod względem przyrodniczym, nie sposób nie zwrócić uwagi na duże zróżnicowanie geomorfologiczne wchodzących w jej skład pięciu stref:

I.       Sudety - reprezentują typ gór średnich z najwyższą wysokością w Karkonoszach (Śnieżka, 1603 m n.p.m.) oraz w Sudetach Wschodnich (Śnieżnik, 1425 m n.p.m.). Tutaj znajduje się Karkonoski Park Narodowy (utworzony 1959 roku) okalający w części szczyt Śnieżki. Na terenie parku bytuje ok. 50 gatunków ssaków, w tym jelenie, sarny, dziki, borsuki, lisy, kuny i zające oraz ginące już ptaki: głuszce i cietrzewie, które od 1955 roku ze statusu łownego uzyskały status pełnej ochrony oraz trafiły do "Polskiej czerwonej księgi zwierząt". Z czterech izolowanych populacji głuszca w Polsce, których liczebność wynosi 350÷400 ptaków, w Borach Dolnośląskich występuje już tylko ok. 10 sztuk. Jeszcze na przełomie XX i XXI wieku liczebność tego wspaniałego, największego z kuraków wynosiła tam ok. 50 osobników. Powołana w styczniu 2008 roku Fundacja Ochrony Głuszca pozwala mieć nadzieję, że ten piękny ptak powróci na swoje dawne stanowiska, a następnie także na listę zwierząt łownych. Kolejnym, utworzonym w 1993 roku, jest Park Narodowy Gór Stołowych o powierzchni 6000 ha. Główną jego atrakcją są niezwykłe formy skalne. Spośród kilkudziesięciu obecnych w nim gatunków ssaków należy wymienić jelenie, sarny, dziki, lisy, kuny, tchórze, zające. Typowymi elementami rzeźby sudeckiej są zróżnicowane wierzchowiny, strome stoki i głębokie doliny rzeczne z wodospadami, przełomy rzeczne i liczne wzniesienia oraz różnorodne formy skalne. Unikatowy w skali Polski krajobraz Gór Stołowych podawany jako typowy przykład gór płytowych o schodowej rzeźbie, stromych krawędziach i bogactwie form skalnych.

II.       Przedgórze Sudeckie - łączy cechy gór średnich i wyżyn. Jest to przylegający do Sudetów od północnego wschodu pas wzniesień i grzbietów o szerokości 20÷40 km. W rejonie tym znajdują się Wzgórza Strzegomskie, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Masyw Ślęży, Przedgórze Paczkowskie, a także Równina Świdnicka, Obniżenie Podsudeckie i Obniżenie Otmuchowskie. Teren ten, oprócz obszarów, gdzie dominują grunty orne, zawiera m.in. w krajobrazie Wzgórza Strzegomskie i Niemczańsko-Strzelińskie, gdzie występują kopalnie granitu, a także duże wyrobiska i hałdy po odkrywkowych kopalniach iłów i glinek ogniotrwałych.

III.       Nizina Śląska i Śląsko-Łużycka - pas nizin o monotonnej rzeźbie z wysokościami 100÷200 m n.p.m. - od północnej granicy okolony jest morenami Wału Trzebnickiego. Szerokość tej nizinnej strefy wynosi 40÷50 km na zachodzie i 70÷80 km na wschodzie. W rejonie tym, w zachodniej jego części, położona jest równina Borów Dolnośląskich o wysokości bezwzględnej 120÷220 m, gdzie przeważają gleby piaszczyste i bielicowe, w dużej mierze porośnięte różnymi zbiorowiskami borów sosnowych z licznymi zgrupowaniami stawów hodowlanych. Kolejna kraina to Równina Chojnowska, obszar równiny niemal bezleśny, gdzie żyzna gleba sprzyja rozwojowi rolnictwa. Pobliską Równinę Legnicką charakteryzuje także równinny teren, którego duże obszary zajmują łąki i stawy hodowlane, natomiast lasów jest niewiele. Lesista Równina Szprotawska rozciąga się na wschód od Doliny Bobru. Ze względu na duże walory przyrodnicze utworzono tutaj Przemkowski Park Krajobrazowy. W jego południowej części występują rozległe bory sosnowe będące przedłużeniem Borów Dolnośląskich. W części północnej dominują podmokłe łąki, bagna i duże powierzchnie stawów hodowlanych, zwłaszcza koło Przemkowa. Obszar ten objęty jest ochroną jako rezerwat "Stawy Przemkowskie", gdzie przebywa ponad 200 gatunków ptaków, w tym prawie wszystkie spotykane w Polsce gatunki dzikich kaczek i dzikich gęsi, a także kormorany, białe i siwe czaple oraz orzeł bielik. Wysoczyzną Lubińska w dużej mierze jest zalesiona borami mieszanymi, a tereny są głównie zajęte przez górnictwo rud miedzi. W kierunku doliny Odry przeważają tereny rolnicze oraz wilgotne lasy o charakterze łęgów i grądów. Podobnie kształtuje się teren Wysoczyzny Średzkiej. Jej falisty krajobraz urozmaicają piaszczysto-żwirowe pagórki, natomiast dosyć dobre warunki glebowe pozwalają na rozwój rolnictwa. W przeciwieństwie do terenów przy-odrzańskich zachowało się tu niewiele lasów. Kolejne rejony to Równina Wrocławska, Równina Grodkowska, Równina Oleśnicka, Pradolina Wrocławska i Wysoczyzną Rościsławska. Na równinach dominują grunty orne, czemu sprzyjają żyzne gleby, a także występują liczne i duże kompleksy leśne.

IV.       Wał Trzebnicki to pas morenowych wzniesień o wysokości 100÷150 m n.p.m., ciągnący się od doliny Nysy Łużyckiej na zachodzie po dolinę Prosny na wschodzie. Większe skupiska lasów występują na zachód od Trzebnicy. Na większości terenu jednak, ze względu na żyzne gleby, rozwija się rolnictwo. Dominującym gatunkiem lasów iglastych jest sosna z domieszką świerka pospolitego, a z liściastych dębu, buka, brzozy, grabu i olchy.

V.       Obniżenie Milicko-Głogowskie to najniżej położona część Dolnego Śląska (80÷100 m n.p.m.). W dolinie Baryczy, gdzie znajdują się liczne dopływy tej rzeki, występuje też liczna sieć kanałów melioracyjnych i kanałów łączących duże zespoły stawów hodowlanych znajdujących się w Kotlinie Żmigrodzkiej i Kotlinie Milickiej. Bagna, brzegi rzek i stawów porośnięte są sitowiem i tatarakiem, tworząc doskonałe warunki do życia ptactwa wodnego. Można tu spotkać 150 gatunków lęgowych i ponad 50 gatunków ptaków przelotnych. Ze względu na rozległe akweny, rozlewiska, łąki nad brzegami Baryczy i zróżnicowanie typów lesistości tereny wokół Milicza należą do najcenniejszych przyrodniczo obszarów kraju. Dlatego też ustanowiono tu Park Krajobrazowy "Dolina Baryczy". Do ciekawych przygranicznych regionów Dolnego Śląska należy rejon Opolszczyzny położony w dolinie Odry, który jest terenem równinnym (130÷220 m n.p.m.) z wyjątkiem fragmentu graniczącego z Republiką Czeską (150÷880 m n.p.m.). W części południowo-zachodniej spotykamy głębokie jary i wąwozy, głównie w paśmie Wzgórza Chełmskiego, którego najwyższym szczytem jest Góra Świętej Anny (400 m n.p.m.). Dzięki dobrze prowadzonej gospodarce rolnej i leśnej zwierzyna ma tu dobre warunki bytowania. Średnia zalesienia Opolszczyzny wynosi 25%, a główne gatunki drzew to sosna, dąb, świerk, brzoza, olcha i buk. Na tym terenie znajduje się też największa w kraju liczba starych drzew, a do ciekawych okazów należy zaliczyć dęby bezszypułkowe, sosny wejmutki, klony i jawory. Tak więc wszystkie wymienione strefy opisywanej krainy łowieckiej różnią się nie tylko rzeźbą, ale również budową i historią geologiczną, wiekiem głównych elementów krajobrazu, odmiennymi cechami klimatu i sieci rzecznej oraz obecnością przyrody ożywionej.


Dużą wartość przyrodniczą posiadają parki krajobrazowe, których na terenie Sudeckiej Krainy Łowieckiej znajduje się 14 oraz 2 parki narodowe (Karkonoski Park Narodowy i Park Narodowy Gór Stołowych). W województwie dolnośląskim prawie 20% powierzchni objęte jest ochroną prawną, ponad 10% obszaru województwa, tj. ponad 207 000 ha, nie licząc otulin, to powierzchnia parków krajobrazowych, które spełniają ważną rolę w ochronie zasobów przyrodniczych, a także pełnią ważną funkcję w pielęgnowaniu dóbr kultury i narodowego dziedzictwa. Dokonując przeglądu fauny bytującej na terenie Sudeckiej Krainy Łowieckiej, należy wspomnieć, że podobnie jak flora jest ona równie bogata i dobrze zinwentaryzowana. W sumie stwierdzono występowanie na Dolnym Śląsku ponad 200 gatunków ptaków gniazdowych (A. Darycz, 1991). Z tego na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego 90 gatunków. Na terenie Parku Narodowego Gór Stołowych opisano 163 gatunki ptaków, w tym 115 lęgowych. W dolinie Baryczy, jak się ocenia, ogólna liczba gatunków ptaków wynosi 244, przy czym 134 to gatunki lęgowe. Wiele z nich jest bardzo cennych z punktu widzenia ochrony. Niektóre znajdują się w "Polskiej czerwonej księdze".

Równie bogata jest lista gatunków ssaków. Największym gatunkiem dziko żyjącego ssaka na terenie Sudeckiej Krainy Łowieckiej, na którego można polować, jest jeleń szlachetny. Jego najwyższą koncentrację obserwuje się na obszarach górskich, szczególnie w Karkonoszach, w Masywie Śnieżnika i w Górach Stołowych. Należy także wspomnieć, że na nizinnych terenach krainy można byto polować na łosia, który od 2001 roku został objęty całorocznym okresem ochronnym. Gatunkiem spotykanym na całym obszarze jest też dzik. Gatunkiem obserwowanym na całym omawiany obszarze jest sarna, lokalnie jej liczebność przewyższa nawet wydolność środowiska. Coraz częściej spotykanym gatunkiem w łowiskach Sudeckiej Krainy Łowieckiej, w jej równinnej części, jest daniel. Gatunkiem obserwowanym w górskiej części krainy, w Górach Orlickich, Stołowych i Sowich, jest muflon, aktualnie czynione są próby odnowienia jego puli genetycznej.

Gatunkiem rodzimym, ale również introdrukowanym w XIX wieku z Alp, pojawiającym się regularnie w Masywie Śnieżnika i w innych rejonach Sudetów, jest kozica. Ze zwierząt drapieżnych pospolicie występuje lis, którego populacja w ostatnich latach znacznie wzrosła. Gatunkiem pospolitym jest również borsuk. Coraz częściej na terenie omawianej krainy łowieckiej spotykany jest też jenot, a ostatnio także szop pracz i norka amerykańska. Na terenie Niziny Śląskiej, Śląsko-Łużyckiej, Wału Trzebnickiego i Obniżenia Milicko-Głogowskiego nierzadko możemy spotkać wydrę i bobra europejskiego. Zarówno na terenach górskich, jak i nizinnych występuje kuna leśna, kuna domowa, tchórz zwyczajny, gronostaj i łasica łaska. Z przykrością należy odnotować, że kiedyś bardzo liczne populacje zająca i kuropatwy bardzo spadły i w dalszym ciągu ich stan nie pozwala na polowania. W ostatnim okresie występuje wszakże znaczne zainteresowanie przyczynami spadku oraz możliwościami odbudowy pogłowia zająca szaraka na terenach Sudeckiej Krainy Łowieckiej. Szeroki zakres badań w ramach programu badań nad zającem, sponsorowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych i Okręgową Radę Łowiecką PZŁ, podjęto w Ośrodku Badań Środowiska Leśnego i Hodowli Zwierząt Łownych Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Interesujące wyniki badań zachęciły niektóre koła łowieckie do reintrodukcji zająca. Jako ciekawostkę warto podać, że w latach 1995÷1997 w Górach Opawskich oraz w latach 1997-2000 w okolicach Gór Wałbrzyskich obserwowano pojawienie się niedźwiedzia brunatnego.


Opracowano na podstawie: "Sudecka Kraina Łowiecka"
Wydanie z 1999r., oraz 2009r.

       

Koło Łowieckie ŁOŚ © 2014-2019. Wszelkie prawa zastrzeżone  | Cookies



stat4u